Tegoroczne Dni Żagania i tradycyjny od lat Jarmark Michała. Na 3 dni miasto na chwilę ożywa, mnóstwo ludzi, pełno samochodów i dużo wydarzeń… Jednym z takich wydarzeń był koncert Haliny Frąckowiak. Mimo deszczowej pogody przyszło nawet sporo osób, a z głośników popłynęły przeboje lat 70: „Anna już tu nie mieszka”, „Bądź gotowy dziś do drogi”, „Dancing Queen”, „Mały elf” , nie mogło też zabraknąć piosenki „Papierowy księżyc„. Kilka moich zdjęć z koncertu, który odbył się we wrześniu 2026
Stragany w cieniu żagańskiego pałacu
Frontowa ściana pałacu miała w tym roku wyjątkową iluminację…
Na lewym brzegu Bobru w Żaganiu, kawałek za osiedlem Rybaki znajduje się drugie osiedle – nazywane Lutnią. Nie jest to oficjalna nazwa, nie ma jej nawet na większości map. Ale nawiązuje ona do wioski o nazwie Lutnia, która była tu już od średniowiecza. Pierwsza wzmianka o niej pojawiła się w dokumentach w 1286 roku. Nazwa „Lutnia” to jedynie spolszczona forma niemieckiej nazwy „Lutrötha”, znanej z przedwojennych map i nie ma ona absolutnie nic wspólnego z lutnią. Co więcej, w tej formie nie znaczy… kompletnie nic. W języku niemieckim próżno szukać sensownego rdzenia „lut”. Ale prawdopodobnie pierwotny zapis nazwy był inny: „Blutröthe”. Blut – oznacza krew, ale w sensie koloru czerwonego, natomiast Röthe oznacza wypalenisko, karczowisko. Czyli znaczenie nazwy Lutnia można wyjaśnić jako „ziemia wypalona, czerwona od ognia i popiołu”. Lutnię można zlokalizować wzdłuż rzeki Czernej – tam, gdzie wpada ona do Bobru. Czy dokładnie na zbiegu rzek były kiedyś domostwa? Tego nie wiadomo, ale dzisiaj to miejsce wygląda tak
Aby dojść do tego miejsca trzeba przejść pod tym wiaduktem w strefie przemysłowej. Górą biegnie obwodnica miasta wybudowana jakieś 22 lata temu
W latach 90 XX wieku w Lutni przeprowadzono badania archeologiczne, w wyniku których odkryto grodzisko i osady z wczesnej epoki żelaza, ślady osadnictwa z okresu wpływów rzymskich oraz punkty osadnicze z wczesnego średniowiecza. Czyli można stwierdzić tu ciągłość osadniczą. Dawna osada leżała na dalszym odcinku dzisiejszej ul. Chrobrego – około 300 m od rzeki Bóbr i 1300 m od Czernej. To miejsce wygląda teraz niepozornie: małe wzgórze, na którym nie ma nic oprócz trawy i krzaków. Wszystko więc wskazuje na to, że Żagań zaczął się na Lutni i ma genezę znacznie starszą niż myślano. Wcześniej uważano, że pierwszej lokalizacji Żagania należy szukać w rejonie Pożarowa lub Starego Żagania, skąd później mieszkańcy przenieśli się na południe, czyli do obecnego miasta
Tereny położone bliżej rzeki Czernej. Ulica Chrobrego i przyległa do niej ul. Kościuszki
Odnoga ul. Kościuszki
W połowie XIX wieku bracia Willmann zakupili w Lutni stary młyn, a tuż obok – nad rzeką Czerną wybudowali przędzalnię lnu. Poniżej willa braci, wzniesiona po roku 1840
Pomimo pożarów i powodzi (jest to teren zalewowy Czernej) fabryka działała prężnie powiększając dwukrotnie powierzchnie przędzalni oraz zostając wyposażona w nowoczesne krosna. Po II wojnie fabryka zostaje upaństwowiona i wznawia swoją działalność produkując przędzę lniarską. W latach 70-tych przeprowadzona została modernizacja fabryki stając się wówczas filią zakładów „Dekora” z pobliskich Żar i działając tak do 1999 roku. W latach 60-tych na terenie zakładu nakręcono jeden z odcinków z filmu (odc. 2 – o wyzwoleniu Lublina)
Widok od ul. Młynarskiej. Tuż za mostkiem jeden z budynków „Dekory” a za nim wznosi się młyn
Dziś jest to ulica przejazdowa (Chrobrego) ale wydaje się, że dawniej pomiędzy budynkami była brama wjazdowa. Wskazują na to detale przy ścianach budynku
Ciekawie zdobiony komin fabryki
Jedno z ciekawszych miejsc – bramka należąca do młyna. Co za nią jest?
Wygląda to na kanał wodny, który umożliwiał zasilanie urządzeń młyna. Jednak nie mam pewności co do tego…
Widok na Lutnię z ul. Bolesławieckiej. W oddali wystaje budynek młyna
Teren Lutni kryje w sobie jeszcze jedno tajemnicze miejsce. To tutaj: za obwodnicą, niedaleko miejsca, gdzie Czerna wpada do Bobru. Nigdy bym nie przypuszczał co kryje się w tych krzakach…
W latach 20 XX wieku w tym miejscu wybudowano basen i miejsce kolonii letnich dla dzieci. Do dziś zachowały się resztki tegoż basenu. To miejsce bramki wejściowej, oraz archiwalne zdjęcia, które udostępnił mi Kamil. Zdjęcie niewyraźne, bo ostrość ustawiona była na to, co kryje się w krzakach…
To był brodzik dla najmłodszych dzieci, o wymiarach ok. 3×3 albo 4×4 metry. Niełatwo było się tam przedrzeć przez krzaki, ale teraz najlepsza okazja. Latem liście wszystko przykrywają
Na lewym brzegu Bobru w Żaganiu, leży osiedle nazywane Rybaki. Nie jest to oficjalna nazwa, nie ma jej nawet na większości map. Ale nawiązuje ona do wioski o nazwie Rybaki, która była tu już od średniowiecza. Pierwsza wzmianka o niej pojawiła się w dokumentach w 1318 roku. Była to mała osada – obejmująca niezbyt urodzajne ziemie. Nie było w niej folwarku ani tym bardziej posiadłości rycerskiej. Najstarsza część wsi Rybaki zlokalizowana była wzdłuż dzisiejszej ul. Asnyka, na odcinku pomiędzy ulicami Okrzei i Zamkowej. Tak to wygląda dzisiaj
Jeszcze w I połowie XIX wieku liczba mieszkańców wsi oscylowała wokół stu. Wzrost nastąpił dopiero w drugiej połowie XIX wieku – w efekcie rozwoju przemysłu w Żaganiu. Zamieszkało tu sporo osób pracujących w żagańskich fabrykach. Na przełomie XIX/XX w. w Rybakach wytyczono nowe ulice i wybudowano wiele pięknych secesyjnych kamienic, zachowanych do dnia dzisiejszego. Ulica Śląska
Ulica Okrzei
Ulica Lubuska
Mieszkańcy Rybaków korzystali z kościoła „na górce”. Pierwotnie był to wybudowany w 1404 r. drewniany obiekt, jednak 40 lat później zastąpiono go kamiennym. Chociaż kościół stał już poza Żaganiem – związany był z tamtejszym opactwem. Widok w stronę świątyni od strony ulicy Lubuskiej…
… oraz od strony Żar
Do wsi Rybaki należało także wzniesienie przylegające do niej od strony północno – zachodniej. Na jego zboczach uprawiano winną latorośl
Wzniesienie to zawdzięcza nazwę zbudowanej tutaj w 1484 r. kaplicy p.w. św. Rocha. Około roku 1856 w miejscu kaplicy powstał piękny pałac Rochsburg (dziś pałac św. Rocha). Oto jego wygląd sprzed lat. Pałac przetrwał II wojnę, ale niestety – to co ponimieckie należało zniszczyć. Dlatego popadł w ruinę i został rozebrany. Pozostały tylko jego nieliczne pozostałości. Poniżej parterowa część budynku
Widać fragmenty dwóch z czterech filarów przed wejściem głównym
Naprzeciw wejścia do pałacu była duża fontanna i piękny ogród. A dziś?
Brama prowadząca do pałacu
Natomiast od ulicy Żarskiej pozostał fragment bramy do przypałacowego parku oraz budynek strażnika
Park pzypałacowy
A to widok parteru pałacowego od strony północnej, czyli z ulicy Bolesławieckiej
Mniej więcej na końcu wsi Rybaki znajdował się również niewielki cmentarz wiejski. Położony był nieopodal dzisiejszej ulicy Asnyka, na wysokości ul. Zamkowej. Na poniższym zdjęciu lotniczym zrobionym tuż po II wojnie widać obie te ulice. Cmentarz zaznaczono kółkiem. Otoczony był tujami i zapewne jakimś ogrodzeniem. Zdjęcie udostępnił mi kolega Kamil
Dziś jest to strefa przemysłowa. Chociaż na terenie cmentarza nie postawiono jeszcze zakładów przemysłowych, to jest on bardzo zarośnięty drzewami oraz krzakami. Z Kamilem udało się jednak odnaleźć to miejsce – to w tym widocznym lasku
W środku lasku jest niewielka polanka, widać też zarys ogrodzenia – trochę podwyższona krawędź terenu przed drzewami
W następnym wpisie pokażę inną, dawną podżagańską wieś
Blog o rodzinnych podróżach- tych całkiem bliziutkich i tych troszkę dalszych. Gdyńska rodzina- rodzice i troje dzieci (2004,2006, 2009) wędruje przede wszystkim po Polsce, ale nie tylko i opisuje swoje doświadczenia.